Duivelse noodlottigheid

De Kroatische schrijver Igor Štiks is amper 31 jaar oud, maar heeft al een bijzonder bewogen levensloop achter de rug. Op zijn vijftiende, toen de oorlog in de Balkan losbarstte, verliet hij zijn geboortestad Sarajevo. Hij woonde tien jaar als vluchteling in Zagreb, ging vervolgens in Parijs studeren en werkt momenteel in Chicago aan een doctoraat over burgerschap in ex-Joegoslavië. ‘De stoel van Elijah’ is zijn tweede roman, na zijn debuut ‘Een kasteel in Romagni’, dat uitgeroepen werd tot het beste Slavische debuut van 2006.

De spilfiguur in het verhaal is Richard Richter, een gelauwerde Duitse schrijver die wees werd nadat zijn moeder stierf in het kraambed en zijn vader zelfmoord pleegde na de Tweede Wereldoorlog. Wanneer zijn vrouw hem verlaat, besluit de op dat moment vijftigjarige Richter om Parijs achter zich te laten en terug te keren naar Wenen. In de Oostenrijkse hoofdstad zoekt hij zijn tante Ingrid op, die zich over hem ontfermde nadat zijn ouders gestorven waren.

Terwijl hij verbouwingswerken uitvoert in het huis van zijn pleegmoeder ontdekt Richter een kluis waarin een blauw notitieboekje van zijn moeder ligt. In het bewuste boekje staat een kladversie van een brief die zijn moeder een maand voor zijn geboorte schreef aan haar Joodse minnaar, Jakob Schneider, en waarin ze vertelde dat ze hoogzwanger was. Richter ontdekt dus dat zijn echte vader nog in leven is en besluit stante pede naar hem op zoek te gaan. Hij vertrekt naar Sarajevo, zogezegd om als dagbladverslaggever en tv-correspondent verslag uit te brengen van de pas losgebarsten Bosnische oorlog, maar in werkelijkheid vooral om na vijftig jaar eindelijk zijn echte vader te ontmoeten.

In Sarajevo maakt Richter, die na zijn schokkende ontdekking plotsklaps al zijn zekerheden verloren heeft, kennis met mensen die hem terug enig houvast zullen bieden. Vooral de oude Jood Simon en de beeldschone theateractrice Alma Filipovic, die in het belegerde Sarajevo Max Frisch’ roman ‘Homo faber’ op de toneelplanken brengt, zullen een beslissende rol spelen in de zoektocht naar Richters vader. De ontknoping is zo desastreus dat Richter zowaar de claus uit Sophocles’ ‘Oedipus’, ‘Je zult sterven en op dezelfde dag geboren worden’, aan den lijve ondervindt en een wel erg drastische beslissing neemt, waarna niets ooit nog hetzelfde kan zijn. Igor Štiks schudt hier een magistrale plot uit zijn mouwen, die je even de adem beneemt van spanning en verbazing.

Met ‘De stoel van Elijah’ levert Igor Štiks een verbluffende staalkaart van zijn kunnen af. In wervelende zinnen verhaalt hij over de door een duivels toeval bepaalde lijdensweg van Richard Richter tegen de achtergrond van het door oorlog verscheurde Sarajevo waar elk moment een sluipschutter kan toeslaan. Tegelijkertijd laat Štiks zijn onverbloemde licht schijnen over de grote gebeurtenissen die in zijn ogen de Twintigste Eeuw domineerden: de Holocaust, het communisme, het multiculturele ideaal en de afzijdige rol van Europa tijdens de oorlog in Joegoslavië. Voeg daarbij nog de intelligente wijze waarop Štiks de Griekse tragedies in zijn roman verwerkt en zijn erudiete beschouwingen over Max Frisch’ roman ‘Homo faber’, en je kunt niet anders dan concluderen dat ‘De stoel van Elijah’ een dijk van een roman van een multigetalenteerd schrijver is. Het werk van de relatief jonge Igor Štiks kan nu al zonder blikken of blozen naast dat van absolute grootheden van de Servisch-Kroatische literatuur als Danilo Kiš en Aleksandar Tišma staan, en dat is een prestatie die moeilijk kan worden overschat.

© Erwin Tommissen

Oorspronkelijk gepubliceerd op CuttingEdge.be

Multimedia:

• Literatuurcriticus Jos De Haes interviewt Igor Štiks over ‘De stoel van Elijah’