De ultieme vaderdaad

Dat het leven vaak een aaneenschakeling van toevalligheden is, wordt nog maar eens bewezen door de nieuwe roman van Jeroen Brouwers. ‘Datumloze dagen’ werd oorspronkelijk immers geschreven als een monoloog die Roef Ragas op het podium zou brengen. Amper vier uur nadat de Nederlandse acteur Brouwers’ monoloog voor het eerst onder ogen kreeg, overleed hij echter aan de gevolgen van een hartstilstand. ‘Datumloze dagen’, dat ten gevolge van deze afgrijselijke speling van het noodlot niet als monoloog maar wel als negende roman van Jeroen Brouwers verschijnt, heeft als motto het Bijbelvers ‘II Samuel 18:33′ meegekregen, en beter kan een citaat amper gekozen zijn. De getergde uitroep van de oude koning David aan zijn gestorven zoon Absalom vat namelijk volmaakt samen hoe de naamloze verteller in ‘Datumloze dagen’ tijdens een melancholische boswandeling terugblikt op zijn mislukt vaderschap en op de actieve rol die hij speelde bij de levensbeëindiging van zijn zoon.

Zijn vaderschap was vanaf het prille begin een kroniek van een aangekondigde mislukking, nadat zijn echtgenote dik tegen zijn zin zwanger werd in een poging om hun langzaam doodbloedend huwelijk te redden. Na de onvermijdelijke scheiding, waarbij de moeder het kind volledig voor zich opeiste, verdween de kleine Nathan uit de gedachten van zijn verwekker. Er volgden in de loop der jaren nog wel enkele datumloze dagen waarop de van elkaar vervreemde vader en zijn zoon elkaar toevallig tegen het lijf liepen, maar die smartelijke ontmoetingen dreven hen alleen nog maar verder uit elkaar. Wanneer Nathan jaren later plotseling ongeneeslijk ziek wordt, komen vader en zoon terug met elkaar in contact en begint het ijs tussen hen langzaam te dooien. Zodanig zelfs dat Nathan uiteindelijk aan zijn vader vraagt om de ultieme vaderdaad te stellen en zijn bloedeigen zoon uit het leven te verlossen.

In ‘Datumloze dagen’ snijdt Jeroen Brouwers naar goede gewoonte weer één van zijn oerthema’s aan: de moeilijke vader-zoonrelatie. Hij begon deze roman dan ook te schrijven na de dood van zijn zoon Daan. Dat de in Zutendaal wonende Nederlandse schrijver nogmaals de penibele verstandhouding tussen een vader en zijn nageslacht uitvlooit, is dus eigenlijk niet meer dan logisch. Toch is ‘Datumloze dagen’ geen autobiografie, want buiten het feit dat Brouwers net zoals de verteller eenzaam in een bos woont en dat hun beider zonen door een slepende ziekte werden geveld, is dit boek louter fictief.

Zoals we dat van Jeroen Brouwers gewoon zijn, verwijst hij ook in deze nieuwe roman weer subtiel naar ouder werk uit zijn flonkerend oeuvre. Ook in zijn allereerste roman ‘Joris Ockeloen en het wachten‘ werd er een man ten tonele gevoerd die helemaal geen kind wilde, maar die toch vader werd door het egocentrisme van zijn vrouw. Waar er in zijn debuutroman nog een jonge vader werd opgevoerd, laat Brouwers ons in ‘Datumloze dagen’ doordringen in de gedachtewereld van een zestiger die op zijn beschamend ouderschap terugblikt.

Jeroen Brouwers hoeft als schrijver al lang niets meer te bewijzen, maar met deze droefgeestige roman doet hij het naar goede gewoonte toch weer. In een stilistisch briljant Nederlands legt hij haarscherp de onverbiddelijke hardheid van het leven bloot. Bij veel andere schrijvers zou dit een zwartgallig boek opleveren, maar Brouwers bewijst met ‘Datumloze dagen’ nogmaals dat hij tot de allergrootsten behoort en dat hij als geen ander de kunst beheerst om schrijnende gebeurtenissen om te zetten in een tot op het bot ontroerende en genadeloos imponerende roman.

© Erwin Tommissen

Oorspronkelijk gepubliceerd op CuttingEdge.be

Multimedia:

• Jeroen Brouwers leest voor uit ‘Datumloze dagen’