De barre begeerte
De Technische Universiteit Delft en de K.L. Poll-stichting voor Onderwijs, Kunst en Wetenschap nodigen jaarlijks een spraakmakende schrijver uit om gedurende twee maanden een gastschrijverschap aan de universiteit van Delft te vervullen. In navolging van onder anderen H.J.A Hofland, Hugo Brandt Corstius, Arnon Grunberg en Tijs Goldschmidt was Tommy Wieringa de laatste in het rijtje die de honneurs mocht waarnemen.
Tommy Wieringa, die in 2005 bij het grote publiek doorbrak met zijn speelse roman ‘Joe Speedboot’, nam zich voor om onder de titel ‘De dynamica van de begeerte’ gedurende drie openbare bijeenkomsten en een masterclass de aard en het wezen van de menselijke begeerte te bestuderen. De inspiratie voor zijn onderzoeksgebied deed Wieringa op tijdens een vakantie op het Franse eiland Belle-île. Daar raakte hij gefascineerd door de levendige lust die van de bloemetjes van een bremstruik uitging. Zodra een insect op de strak gespannen stamper van één van de bloemetjes landde, werd het beestje immers besproeid met een nevel van stuifmeel.
Met zijn voorbeeld van de bremstruik toont Tommy Wieringa subtiel aan dat je de dynamica van de begeerte dagelijks in de ons omringende natuur kan waarnemen, maar toch blijft het moeilijk om een eenduidige definitie van begeerte te geven. Begeerte is immers zowel een scheppende als een vernietigende kracht die zich uitstrekt over alle terreinen van het menselijk handelen. In de klassieke religies wordt de begeerte onderdrukt, terwijl ze in de kunst- en de reclamewereld net wordt aangewakkerd.
De ruggengraat van het flinterdunne ‘De dynamica van de begeerte‘ wordt gevormd door twee langere essays. Het eerste essay ‘Wat wij willen’ trapt Wieringa af met een prangende vraag. Stel: je zit alleen op een hotelkamer en je kunt als vertier kiezen tussen en pay-per-view adult movie, de hotelbijbel of het boek ‘De leer van Boeddha’. Welke optie zullen de meeste mensen kiezen? Naar het antwoord op die vraag gaat Wieringa onder meer op zoek bij grote denkers als Siddharta en Augustinus, maar net zo goed in platvloerse televisieprogramma’s als ‘Temptation island’ waarin de verleidelijke begeerte een hoofdrol speelt.
Het tweede essay ‘De geschoren aap’ focust grotendeels op de invloed van de pornowereld op onze westerse maatschappij. In deze tekst gaat Wieringa uitgebreid in op de reportage ‘A rough trade’, waarin de Britse schrijver Martin Amis de pornoindustrie aan de Amerikaanse westkust onderzoekt. Porno heeft volgens Wieringa ‘het seksuele leven van de mens veranderd – zowel het gedrag van mensen die de liefde met elkaar bedrijven als van de masturbant. Het verband tussen seksualiteit en porno is verdwenen. Net zoals het schaamhaar.’ Wieringa’s conclusie is even scherp als helder: de begeerte is nog steeds overal aanwezig, maar het element van de schaamte is verdwenen. De begeerte heeft zich van ‘een souffleur, een fluisteraar in de coulissen’ een weg gebaand naar ‘de hoofdrol die ze met verve vervult’.
Met ‘De dynamica van de begeerte’ bewijst Tommy Wieringa dat een gastschrijverschap ook echt een meerwaarde kan opleveren. Hoewel Wieringa’s onderzoek geen allesomvattende synthese van de basisprincipes van de begeerte oplevert, is dit boek toch een bijzonder lezenswaardig kleinood geworden. Tommy Wieringa formuleert verrassende analyses over de wondere wereld van de begeerte en slaagt er daarbij wonderwel in om de valkuil van het jargon te vermijden. Met deze opmerkelijke universitaire zijsprong wekt Tommy Wieringa hoge verwachtingen voor zijn toekomstige pennenvruchten.
Erwin Tommissen
Els Hesemans
